نظر وهابیت درمورد شفاعت :
محمدبن عبدالوهاب می گوید: اگرمقصود شفاعت خواهان،طلب شفاعت ازملائکه، پیامبران و اولیـاسـت که به واسطـۀ آنها تقـرب به خـدا جـویند ، این همان چیـزی اسـت که به واسطـۀ آن خون ها و اموالشان مباح شمرده می شود.
این گفتـارمحمدبن عبـدالـوهاب برگـرفته از ابن تیمیه است که می گوید : کسانی که پیامبـربا آنها جنگیـد به جهـت همان چیـزی اسـت که بیـان کردیم وآنها به آن اقـرارمی کردند. و نیزقائـل بودند که بت ها مدبّرچیزی نیستند و پناهشان به بت ها از روی شفاعت خواهی است. ازاین رو اگرکسی ازصالحان شفاعت بجوید، همان نظرکافران را دارد... 1
نکته :
درحقـیقـت پیـروان فرقـۀ ضاله و گمـراه وهابیـت معتقـد هستنـد که فقـط باید ازخداوند طلـب شفاعـت کرد تا پیغمبـر یا اولیـاء را شفیـع انسان قـرار دهد. امّا درخـواسـت مستقیـم شفاعـت از پیغمبر یا هریک ازصالحین و اولیاء شرک اکبراست.
ــ شافعان در دنیا :
1ـ توبه :
« قُل یا عِبادِی الَّذینَ اِسرَفُوا عَلَی اَنفُسِهِم ... وَ اَسلِمُوا لَه » 2
بگو : ای بندگان من که برخود اسـراف وستـم کرده اید، از رحمـت خداونـد ناامید نشویـد که خدا همۀ گناهان را می آمرزد. زیرا او بسیارآمرزنده است وبه درگاه پروردگارتان بازگردید و در برابر او تسلیم شوید.
*پس توبه راهی است برای بخشش و آمرزش گناهان و نزدیکی به خدای متعال.
2ـ ایمان :
« یا اَیُّها الَّذینَ اَمَنوا اِتَّقوا الله ... وَاللهُ غَفُورٌ رَحیم » 3
ای کسانیـکه ایمان آورده اید! تقـوای الهی پیشه کنید وبه رسولش ایمان بیاورید تا دو مهم از
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1ـ رویکرد عقلانی بر باورهای وهابیت : ج1، ص49 و 50
2ـ زمر آیۀ 53 و54 3ـ حدید آیۀ 28
رحمتش به شما ببخشد و برای شما نوری قراردهد که با آن راه بروید وگناهان شما را ببخشد و
خداوند آمرزنده و مهربان است.
*پـس ایمـان آوردن به رسـول خـدا که همـان ایمـان به خـداسـت، سبـب نـزول رحمـت خـدا و مغفرت گناهان می شود.
3ـ عمل صالح :
« وَعَدَ اللهُ الَّذینَ اَمَنُوا ... اَجرٌ عَظیم » 1
خداوند به کسانیکه ایمان آورده و عمـل صالـح انجام داده اند وعـدۀ آمـرزش و پاداش عظیـم داده است.
*پس آمرزش و مغفرت وکسب پاداش و اجرعظیم درمقابل ایمان وعمل صالح است.
4 ـ قرآن :
« یَهدِی بِهِ اللهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضوَنَهُ ... إِلَی صِرَطٍ مُّستَقِیم » 2
خداوند به بـرکت آن (قـرآن)، کسانی را که ازخشنـودی او پیـروی کنند، به راههـای سلامت هـدایت کند و به فـرمان خـود از تـاریـکی ها به سـوی روشنـایی ها می بـرد و آنها را به سـوی راه راست رهبری می نماید.
5ـ پیامبران :
« وَلَو اَنَّهُم إِذ ظَّلَمُوا أَنفُسَهُم جَا ءُوکَ فََاستَغفِرُوا اللهَ ... تَوَّاباً رَّحِیماً » 3
و اگر ایـن مخالفـان هنگامی که به خـود ستـم می کردند به نزد تو می آمدند و طلـب آمرزش می کردند و پیامبرهم برای آنها استغفار می کرد خدا را توبه پذیر و مهربان می یافتند.
*آیات ذکرشده دلالت بروجود شفاعت در دنیا وتأثیرگذاری آنها براعمال و سرنوشت انسان ها دارد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1ـ مائده آیۀ 9
2ـ مائده آیۀ 16
3ـ نساء آیۀ 64
ــ شفیعان روزقیامت :
1ـ پیامبران :
« وَ قَالُوا اتَّخَذَ الرَّحمَنُ ... مُّکرَمُونَ » 1
وآنان(مشـرکان) گفتنـد : خداوند رحمـان فـرزنـدی برای خـود انتخـاب کـرده اسـت، (حاشا) او منـزّه است، بلکه آنها بنـدگـان شایستۀ اویند ...
« وَ لَا یَشفَعُونَ اِلَّا لِمَنِ ارتَضَی » 2
وآنان جز برای کسی که خدا از او راضی است شفاعت نمی کنند ...
2ـ ملائکه :
« وَ کَم مَّن مَّلَکٍ ... یَرضَیَ » 3
و چه بـسا فـرشتـگان آسمـان که شفـاعـت آنها سـودی نمی بخشـد مگرپس ازآن که خدا برای هرکس بخواهد و راضی باشد، اجازه دهد.
3ـ شهیدان :
« وَ لَا یَملِکُ الَّذِینَ یَدعُونَ ... وَ هُم یَعلَمُونَ » 4
کسانی را که غیرازاو می خوانند، قـادربرشفاعـت نیستند مگرآنها که شهادت به حق دادند و به خوبی آگاهند.
4 ـ مؤمنان :
ازآیۀ سابق روشن می شود که مـؤمنان هم ازجمله شافعان هستند وخداوند خبراز الحاق آنان به شهدای روزقیامت داده است.
« وَ الَّذِینَ اَمَنُوا بِاللهِ ... وَالشُّهَدَاءُ عِندَ رَبَّهِم » 5
کسانیکه به خدا ورسولش ایمان آورده اند، آنان صدیقین وشهداء نزد پروردگارشانند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1ـ انبیاء آیۀ 26
2ـ انبیاء آیۀ 26 ـ 28
3ـ نجم آیۀ 26
4ـ زخرف آیۀ 86
5ـ حدید آیۀ 19
ــ شفاعت نوعی دعا وطلب مغفرت است :
معـنای شفاعـت، طلـب و درخـواسـت چیزی است ازصاحب شفاعـت برای شفاعـت شـونده. در این صـورت شفاعـت پیامبـریا غیراو به معنای دعا ونیایش به درگاه الهـی است و اوبخشش گناه و برطرف کردن نیازها را ازخداوند خواهان است، پس شفاعت نوعی دعا است.
جـوازطـلـب دعـا ازضـروریـات دین است. با این سخـن طـلـب شفاعـت (دعا)ازهـرمـؤمنی جایزاست تا چه رسد به پیامبران، به ویژه رسول گرامی اسلام(ص).
ممکن است کسی بگوید : شفاعـت شفیـع زمانی پذیـرفتـه می شـود که شفاعـت کننـده مقـام و وجهی نزد خداوند داشته باشد. درجواب باید گفت : خداوند برای هرمـؤمنی که شفاعـت می کند حـرمتـی قائـل است. علاوه براین شفاعـت، اختصاصی به انبیـاء ندارد وبرای تمامی مـؤمنان و ملائکه حق شفاعت داده شده است. 1
ــ اجماع علمای اسلام بر مشروعیت شفاعت :
علمای اسلام برمشروعیت شفاعت واینکه پیامبراکرم(ص) یکی ازشفیعان روزقیامت است، اجمـاع کرده اند؛ اگـرچـه دربرخی ازفـروع شفاعـت و شاخـه های آن اختلاف نموده اند. اینک دیدگاه بزرگان تشیع و اهل تسنن را پیرامون شفاعت نقل می نماییم :
1ـ ابومنصورماتریدی(متوفای 333هـ.ق) درذیل آیۀ شریفۀ :« وَلا یَشفَعُونَ اِلَّا لِمَنِ ارتَضَی » 2 می گوید : این آیه اشاره به شفاعت مقبول دراسلام دارد. 3
2ـ تاج الدین ابوبکرکلاباذی (متوفای 380 هـ.ق) می گوید : علماء اجماع دادند که اقراربه تمام آن چه خداوند درمورد شفاعـت ذکر کرده و روایات نیز برآن توافق دارد واجب است ... 4
3ـ شیخ مفید(336 ـ 413 هـ.ق) می فرماید: امامیّه اتّفاق نظردارند که رسـول خدا(ص) در روز قیامت برای جماعتـی ازمرتکبان گناهان کبیـره ازامّت خود شفاعـت می کند. ونیزامیرالمؤمنین و امامان دیگر(علیه السلام) برای صاحبان گناهان کبیـره ازشیـعیـان، شفاعـت می کنند. وخداوند بسیاری ازخطا کاران را با شفاعت آنان، از دوزخ نجات می دهد. 5
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1ـرویکرد عقلانی برباورهای وهابیت ج1، ص67 ـ 69
2ـ انبیاء آیۀ 28
3ـ تأویلات اهل السنة ص 148
4ـ التصرف لمذهب اهل التصرف ص 54 ـ 55
5ـ اوائل المقالات ص 15
4ـ عـلامّـۀ مجـلسـی(ره) می فـرمایـد : درمـورد شفـاعـت، بین مسلمانان اختـلافـی نیسـت که از ضـروریـات دین اسلام اسـت. به این معنا که رسـول خـدا(ص) در روزقیامـت برای امـّت خود، بلکه امّت های پیشین شفاعت می کند ... 1
ــ نظر وهابیت در مورد توسل، استغاثه و طلب حوائج :
*ابن تیمیه می گوید :
اگرشخصـی خطاب به مرده ای که دربـرزخ به سـر می برد، بگوید : مـرا دریاب، یا کمکـم کـن، یا شفیـع من باش و یا مـرا بردشمنـم یاری گـردان ومانند این جمـلات ( که انجام آنها فـقـط درقئرت خداوند است )، ازاقسام شرک است. 2
*وی درکتاب رسالة زیارة القبور والاستنجاد بالمقبور می نویسد :
کسـی که نـزد قبـر نبـی یا انـسان صالحـی آید واز وی کمـک طلبـد، مثلاً بگوید مـرضش را زایـل کنـد یا قـرض او را ادا کنـد، شـرکـی آشکاراست که گوینـدۀ آن باید توبـه کند و اگر توبـه نکرد باید کشته شود.
*و نیزمی گوید :
بسیاری ازافـراد گمـراه می گویند : این شخص ازمن به خداوند نزدیکتراست ومن ازخداوند دورترهستم ومن نمی توانم او را بخوانم ،مگربه واسطۀ این شخص، ومانند این جملات. این ها همه گفتارمشرکان است. 3
*محمدابن عبدالوهاب نیزمی گوید :
خواندن واستغاثه به غیرخداوند، موجب خروج ازدین و دخول درجرگۀ مشرکان و پرستـش کنندگان بت ها می شود ومال و خون چنین شخصی مباح است، مگرآنکه توبه کند. 4
*شیخ عبدالعزیز،بازمفتی سابق حجازمی گوید :
توسـل به جاه و برکـت یا حـقِ کسی، بدعـت است ولی شرک نیست؛ ازاین همین رو هـرگاه
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1ـ بحارالانوار ج8، ص 29
2ـ الهدیة السنیة ص 40
3ـ کشف الارتیاب ص 214
4ـ کشف الارتیاب ص 214
کسی بگوید :« اللهم انّی اسالک بجاه انبیائک و ... جایزنیست، بلکه بدعت و شرک آلود است.1
*ناصرالدین البانی می گوید :
من معتقدم کسانیکه به اولیاء و صالحان و ... توسل می کنند از راه حق گمراهند. 2
ــ نقد نظروهابیت درمورد توسل :
*شافعی می گوید :
گاهی توسل به پیامبر(ص) طلب امری ازآن حضرت است، یعنی ایشان دراین امرسبب واقع شـود و ازخداوند برای شخص امـری را درخـواست کند و یا برای شخصی از خداوند شفاعـت بخواهد. چنین توسلی ازحضـرت رسول همان طلب دعا ازایشان است، گـرچه عبـارت مختـلف می باشد( توسـل، شفاعـت، استغـاثه و...) همین نوع است گفتارکسی که به حضرت می گوید : ازتو خواهانـم که همـراه شما دربهشت باشم. هدف وی آنـست که پیامبر(ص) سـبب و شافـع وی در ورود به بهشت بشود. 3
*قسطلانی ازعلمای اهل سنت می گوید :
برزائـرشایسته است که زیاد دعـا و تضـرع نماید و نیزاستغـاثـه و تـشفـّع و تـوسـل به جناب پیامبـر(ص) بجـوید. درنتیجه سـزاواراست کسی که از او طـلـب شفاعـت می نماید، خـداونـد هم شفاعـت شفیع را درحقش قبول بنماید ... استغاثه، توسل، شفاعت خواهی ... وتوجه به نبی(ص) چه قبل وچه بعد ازخلقت ایشان وچه درمدت حیات دنیـایی اش وچه بعد ازمرگ که دربرزخ به سر می برد وچه بعد ازآن که برانگیخته خواهد شد، بدون اشکال است. 4
*مرحوم علامۀ امینی درتوجیه و توضیح توسل می فرماید :
توسـل بیش از این نیست که شخصی با واسطه قراردادن ذوات مقدسه به خدا نزدیک شود و آنان را وسیـلۀ برآورده شدن حاجات خود قـراردهد؛ زیرا آنان نزد خدا آبرومندند، نه اینکه ذات مقدس آنان را به طورمستقـل در برآورده شدن حاجت هایـش دخیـل بداند، بلکه آنان را مجـاری
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1ـ مجموع فتاوی ومقالات متنوعة شیخ بن باز ج 4، ص 311
2ـ فتاوی الالبانی ص 432
3ـ وفاء الوفاء ج 2 ، ص 421
4ـ مسند ج 5، ص 317 و المواهب اللدینیة ج 3 ، ص 417
فیض، حلقه های وصل و واسطه های بین مولی و بندگان می داند ... با این عقیده که تنها مؤثر حقیقی درعالم وجود خداوند سبحان است وتمام کسانیکه متوسل به ذوات مقدسه می شوند همین نیّت را دارند، حال این چه ضدیّتی با توحید دارد؟... 1
*سیرۀ مسلمین ازگذشته تا کنون، استغاثه به قبـور پیامبران و صالحان است وعلماء هم فتوا به جوازچنین عملی داده اند که نمونه هایی ازآن بیان می شود :
1ـ استغاثه به قبرپیامبر(ص) :
از دارمی نقل شده است : اهل مدینه دچارقحطی شدید شدند وبه عایشه شکایت بردند. وی به آنها گفت : به قبـر پیامبـرتوجه کنید و سـوراخی ازقبـربه طـرف آسمان قـراردهیـد تا بین قبـر و آسمان سقـفـی قـرارنگیرد. راوی می گوید : این کار را انجام دادند، درنتیجه بارانی بر ما بارید به طوری که علفـزار رویید و شتـران چاق گردیدند و دنبـۀ گوسفنـدان از کثـرت چربی سـرباز کرده وبه اصطلاح ، فتق گردید. وآن سال، سال فتق نامیده شد. 2
2ـ قبرابو ایوب انصاری :
حاکـم گـویـد : مردم به سـوی قبـر او می رفتند و آن را زیارت می کردند. و وقتی که دچـار قحطی می شدند از آن قبر استسقا ( طلب باران) می نمودند. 3
3ـ قبرامام موسی بن جعفر(ع) :
رئـیس حنابله، ابی علی خلال می گفت : هرمشکلی که بـرایم پیش می آمد، آهنگ قبرموسی بن جعفرمی کردم و به او متوسل می شدم. خداوند نیز آنچه را که دوست می داشتم، برایم آسان می کرد. 4
4ـ توسل به قبر احمدابن حنبل :
ابن جـوزی شاگرد ابن تیمیه، درمناقب احمد ازعبدالله بن موسی حکایت می کند : من وپدرم دریک شب تاریک برای زیارت احمد بیرون رفتیم.درآن هنگام آسمان تاریک ترشد.پدرم گفت: پسرم بیا به وسیلۀ این عبد صالح(ابن حنبل)به خداوند متوسـل شویم،تا او راه را برای ما روشن سازدچراکه من ازسی سال تا کنون هروقت که به اومتوسل می شوم،حاجتم برآورده می شود.5
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1ـ الغدیر ج 3، ص 403
2ـ سنن الدارمی ج1، ص 56ــ سبل الهدی و الرشاد ج12،ص347ــ وفاء الوفاء،ج4،ص1374ــ کشف الایتاب ص 313
3ـ مستدرک الحاکم ج3، ص 518 ــ صفة الصفوة ج 1، ص 470
4ـ تاریخ بغداد ج1، ص 120
5ـ مناقب احمد ( ابن جوزی) ص 297
